De Creuse is reuze: mei 2026

De maand mei geldt in Frankrijk als een periode waarin je lekker veel vrij kunt zijn als je de parade van nationale feestdagen slim aan elkaar weet te rijgen. We noteren 1 mei (dag van de arbeid), 8 mei (herdenking einde van de Tweede Wereldoorlog), Hemelvaart, waarbij velen de vrijdag erbij pakken (jour de pont - brugdag) en Pinkstermaandag. De Franse premier Bayrou stelde vorig jaar voor om als onderdeel van bezuinigingsplannen twee van deze vrije dagen te schrappen: Paasmaandag en 8 mei. Zijn voorstel heeft het niet gehaald - verrassing!

De twee vrije dagen zijn gehandhaafd; Bayrou daarentegen is van het landelijke politieke toneel verdwenen.

Toen we hier net woonden en de jongens nog klein waren, had ik in deze periode vaak het gevoel nergens aan toe te komen, en liet ik me iedere keer verrassen dat de school alweer gesloten was. Nu ze groter zijn, is dat natuurlijk anders, maar ik ervaar dat mijn werktempo als zelfstandige niet overeenkomt met dat van mijn professionele netwerk: notariskantoren, experts voor de diagnostische rapporten, de mensen die de controles voor septic tanks uitvoeren en ga zo maar door. Alles is gesloten, iedereen is vrij. Dus ik kan wel als een nijver Nederlands bijtje door akkeren alsof er niks aan de hand is, als de rest niet meewerkt ligt het werk alsnog stil. Eén notaris lijkt in het weekend de mails te beantwoorden die haar medewerkers - allemaal verplicht vrij - hebben laten liggen. "Ik overleg dinsdag met mijn medewerker die dan weer op kantoor is en kom bij u terug."

Na veertien jaar Frankrijk heb ik het nog steeds niet geleerd, mezelf een rustiger tempo aanmeten.

Van een buurvrouw krijg ik op 1 mei een muguet, ofwel een lelietje-van-dalen, die ze in de tuin heeft staan, een gebaar van geluk en waardering. Vrienden van Viggo verdienen een zakcentje bij door ze aan de weg of op een markt te verkopen; ik moet er stiekem wel om lachen, stoere jongens van rond de zeventien jaar die de lieflijke klokvormige bloempjes verkopen, en uitgebreid verslag doen en foto's van zichzelf posten op sociale media.

Hoewel Frankrijk gehecht is aan tradities, blijken lang niet alle Fransen de Nederlandse Koningsdag te begrijpen. Viggo laat op sociale media een post zien van Fransen die zich in Amsterdam laten meevoeren in het oranje feestgedruis. De reacties lopen uiteen van positief, grote verbazing, maar ook van afkeur. Hoe is het mogelijk dat de verjaardag van de koning een vrije dag is in Nederland en zo groots wordt gevierd? Zo kijkt ieder vanuit z'n eigen perspectief naar de wereld.

Terug naar de vrije dagen in mei. Want als je denkt - Oké, de vrije dagen hebben we gehad, nu met z'n allen weer vol aan de bak - kom je bedrogen uit. Genietend van de aaneengeschakelde vrije dagen, maken veel Fransen reeds plannen voor de zomervakantie. Zodra juli aanbreekt begint het inpakken voor augustus, de maand waarin Frankrijk collectief de stekker eruit trekt.

Als ik Manu commandeer z'n bed op te zoeken, want morgenvroeg weer naar school, is zijn antwoord dat het toch niet uitmaakt of hij in de klas slaapt of niet. De 'arrêt des notes' is namelijk ingegaan: Er zijn geen evaluaties meer en het gaat met andere woorden niet meer om de cijfers. Veel lessen zullen tot het einde van het jaar worden gevuld met films kijken of anderszins. Nu de zomervakantie in beeld is, zijn de docenten volgens Manu voor het eerst in het jaar vrolijk en ontspannen. We zitten in het staartje van de maand mei. Het nieuwe schooljaar begint pas in september. Dat is nog een hele lange periode om jezelf te vermaken, denk ik bezorgd en ik opper dat hij misschien een vakantiebaantje moet zoeken, maar die suggestie stuit op grote weerstand. 'Niemand van mijn vrienden doet dat!"

Gelukkig is er nog de 'stage d'observation en milieu professionnel', in het leven geroepen om een zinvolle invulling te geven aan de laatste schoolweken. Viggo deed deze stage twee jaar geleden bij de lokale radio-omroep 'France Bleu Creuse' in Guéret, en Manu, die journalistieke ambities heeft, ziet dit ook wel zitten. Als ik de redactiechef van 'Ici Creuse' - want zo heet de omroep tegenwoordig - aan de telefoon heb, wimpelt ze me in eerste instantie af. Ze krijgen heel veel aanvragen en hebben onvoldoende tijd de stagières goed te kunnen begeleiden. Als ik zeg dat ik de moeder van Viggo ben, en dat we elkaar destijds hebben ontmoet, verandert ze van toon. 'Ah Viggo!' Ze heeft nog altijd zijn bedankkaartje op haar bureau staan. Ze vertelt dat ze het zo leuk en bijzonder vond een kaartje te ontvangen en er nog geregeld naar kijkt. Manu is gelukkig welkom.

Viggo kan zijn geluk niet op sinds hij zijn rijbewijs heeft en gebruik mag maken van het autootje dat we eind vorig jaar in Nederland hebben gekocht. Het levert hem een vrijheid op die hij niet eerder heeft gekend, omdat de jeugd hier niet zoals in Nederland overal op de fiets naartoe kan. Hij kan nu zelfstandig naar het voetbal, feestjes (waarna ze in de auto slapen), vrienden, en naar zijn bijbaantjes. Als het uitkomt, mag hij ook met de auto naar school. De meeste van zijn vrienden hebben inmiddels een rijbewijs en een auto, en ze parkeren hun wagens als lolletje in een rijtje voor de school.

Het lijkt hier de normaalste zaak van de wereld je kind een auto te geven zodra het rijbewijs binnen is, en ik besef dat een auto voor een Fransman ongeveer gelijkstaat aan een fiets in Nederland. Toch vraag ik me af hoe de ouders van zijn vrienden dit allemaal bekostigen, een auto aanschaffen is één ding, maar regelmatig voltanken met de huidige benzineprijzen is iets heel anders. Een elektrische auto, zeker nu we zonnepanelen en een energieopslag hebben, staat wel op ons verlanglijstje maar is er nog niet van gekomen. Als Viggo vanaf volgend schooljaar in Clermont-Ferrand gaat studeren, kan hij het openbaar vervoer gebruiken, redeneren we. Zelf zegt hij het niet meer voor zich te zien: Een leven zonder auto.

De vrijheid van Viggo is ook onze vrijheid want het scheelt veel tijd en bovendien rijdt Viggo ook vaak voor Manu. Wel moet er tegenwoordig veel meer overlegd en 'onderhandeld' worden. Waar we de jongens voorheen zonder discussie in de auto zetten als we naar Nederland gingen, moeten nu eerst de agenda's naast elkaar worden gelegd. Een spontaan tripje met z'n vieren naar Nederland lukt niet omdat Viggo heeft afgesproken met een paar vrienden een weekend naar Toulouse te gaan. Over de reden van dit tripje wordt wat vaag gedaan; later blijkt het om een meisje te gaan met wie één van de vrienden contact heeft via een nichtje dat daar woont.

We zitten in de tuin te genieten van de geur van het pas gemaaide gras en van de zwarte roodstaart die zich heeft genesteld in één van de vogelhuisjes als Viggo thuiskomt en vertelt dat de zus van een klasgenoot en vriend is overleden. Ze was pas twintig jaar. Zijn vriend was door de schoolleiding uit de klas gehaald en hij was niet meer teruggekomen. Over de doodsoorzaak doen verschillende verhalen de ronde, maar het fijne weet Viggo er niet van. Het meisje komt uit een bekende familie in het stadje waar ze naar school gaan, en er worden veel mensen verwacht op de begrafenis.

Tegelijkertijd wordt er op de school van Manu in Guéret een zestienjarige jongen vermist. Hij zou een brief aan zijn moeder hebben geschreven en was vertrokken. Grote consternatie op social media, maar gelukkig blijkt hij snel weer terecht. Kleine kinderen, kleine problemen. Grote kinderen, grote problemen. Het valt in deze wereld met de druk van sociale media niet mee je als tiener staande te houden en je niet gek te laten maken, en ook in de Creuse waar het zo vredig oogt, gebeuren er nare dingen. Dit beaamde een politieman met wie ik een bezichtiging had een tijd geleden omdat hij hier gestationeerd werd en een huis zocht. Ik dacht leuk te zijn door te suggereren dat hij een relaxed baantje had, als politieman in deze landelijke omgeving waar nooit iets gebeurt, maar hij antwoordde dat dit reuze meeviel, en dat veel ellende aan het zicht wordt onttrokken door de afgelegen ligging van het gebied en van veel huizen.

Op zaterdag rijden we met z'n drieën naar Guéret voor de laatste competitiewedstrijd van Manu. We ploffen neer in het gras onder een grote boom, want de temperaturen lopen flink op en terwijl de spelers aan de opwarming beginnen, trakteren we onszelf op een ijskoud biertje uit het barretje. Het team van Manu is reeds verzekerd van behoud van een plek in 'régional', maar de tegenstander uit Limoges heeft een overwinning nodig om in de huidige klasse te blijven, en gaat er met een kleine winst vandoor. Het lijkt de ouders van Manu's teamgenoten niet veel uit te maken: Het zonnetje schijnt, het bier is koud en de stemming zit er goed in. Een half uurtje later ploft Manu, gedoucht en wel, naast ons neer. Hij is niet blij. De coach heeft kritiek op hem geuit waar hij het niet mee eens is. Boos en gefrustreerd vertelt hij hoe hij zich daardoor niet vrij voelde om te voetballen. We laten hem maar uitrazen, dat werkt het beste.

Ik ben er toch niet helemaal bij: Mijn gedachten zijn bij Viggo die op de begrafenis is, en bij de direct betrokkenen die afscheid moeten nemen van hun dochter, zusje, vriendin, kleinkind, nichtje, op zo'n jonge leeftijd. Terwijl wij relaxed in het gras aan een koud biertje zitten, luisterend naar het voetballeed van onze jongste, is alles ineens zo relatief als je bedenkt dat veertig minuten verderop een jong meisje de grond in gaat.

Het leven zit vol tegenstellingen en onrechtvaardigheid en het is vaak niet te bevatten.

Eigenlijk had Viggo ook moeten voetballen, maar die wedstrijd wordt vanwege de begrafenis verschoven. Het is ook voor hem de laatste competitiewedstrijd van het seizoen, waarin ze al een tijdje kampioen zijn. Ondanks alles wordt deze gewoon gespeeld. Want het leven gaat door. Altijd. Bijna alsof er niks is gebeurd.