Vijf jaar Frankrijk.....'liberté, égalité, accepté'

En dan......woon je ineens vijf jaar in Frankrijk! De jaren zijn voorbij gevlogen en dat zal te maken hebben met dat het zeer intensieve, enerverende en hectische jaren zijn geweest. Ik herinner me als de dag van gisteren dat we ons installeerden in een gite in Evaux les Bains, met Viggo van vier en Manu van één. Rob stortte zich op ons nieuwe Franse huis, ging aan het zandstralen, brak de oude keuken af, stookte zijn eerste vuurtje in de tuin, installeerde de nieuwe keuken en voerde gesprekjes met de Franse buurman die iedere dag even kwam kijken. Omdat de schoolvakantie net was aangebroken, hoefde Viggo de eerste twee weken nog niet naar school en met Manu in de kinderwagen wandelden we dagelijks naar de supermarkt en het speeltuintje. Soms reden we even naar de toekomstige school van Viggo in Auzances, om hem alvast te laten wennen aan de omgeving, of we gingen even kijken bij het huis. Het waren mooie, zonnige dagen en het leek soms wel of we met vakantie waren, ware het niet dat we aan de vooravond stonden van een groots en onzeker avontuur, met behoorlijk wat kriebels in de buik.
Dat nieuwe leven bleek in de praktijk zo makkelijk nog niet. Emigreer als de kinderen klein zijn, want dan passen ze zich het makkelijkst aan, luiden de adviezen. Dat is natuurlijk ook zo. Maar die kleintjes zijn ook echte handenbinders en juist in het begin komt er zoveel op je af dat we soms het gevoel hadden geen steek verder te komen. Een telefoontje naar een Franse instantie moest ingepland worden tijdens het middagslaapje. 
Optimistisch probeerden we structuur aan te brengen in een leven dat een blanco pagina geworden was, zonder werkgevers, kinderdagverblijf, een kalender met verjaardagsfeestjes, het abonnement van de sportschool. Met alleen wij vieren. En een hoop steen, gras, rust en ruimte, koeien en bergen aan plannen en ideeën. IJverig maakten we lijstjes en overzichten, van alles wat we wilden doen en bereiken, in volgorde van prioriteit, met een deadline erachter. Die lijstjes zijn allemaal in de houtkachel beland. Zo bleek het dus niet te werken. Even wat materialen halen, betekent een halve dag er op uit. Toch maar langs bij de instantie voor de kinderbijslag, omdat ik er telefonisch niet uit kwam, bleek een dagtaak. 
"Hebben jullie dan geen plan?", vroeg iemand toen we aan het begin van ons avontuur vertelden waar we zoal mee worstelden. Eén ding weten we inmiddels zeker: Je kunt je nog zo goed voorbereiden, plannen bedenken, berekeningen maken....op papier is het snel ingetekend, op de comfortabele bank van het moderne Nederlandse rijtjeshuis makkelijk bedacht, maar eenmaal op het uitgestrekte Franse platteland blijkt de praktijk weerbarstiger en lopen de zaken vaak anders dan gepland.
We irriteerden ons aan de grote waterplas bij het toegangshek, het regende nogal veel die eerste maanden, en stortten ons op afwatering. Ik zie mezelf nog keien uithakken, alles met de hand, om geld uit te sparen. Dat er die eerste tijd geen geld binnenkwam, hadden we ingecalculeerd, maar gaf toch een behoorlijk onwennig gevoel. We mestten de oude, natuurstenen bijgebouwen uit en vulden deze met hout voor de winter. We bestelden tonnen met grind en verspreiden deze over de oprit. We maakten een betonvloer in de bijkeuken en zetten er een grote diepvries neer om voldoende voorraad te hebben en niet om de twee dagen naar de supermarkt te hoeven rijden. We lieten de boer een verwilderd stuk tuin omploegen en zaaiden deze weer in, legden een moestuintje aan, isoleerden het dak en maakten een provisorisch atelier. Zo rommelden we voor ons gevoel het eerste jaar door, terwijl we frietjes bakten, salades maakten en ijsjes uitdeelden aan het vele bezoek dat ons nieuwe Franse domein kwam bewonderen.
Dat er voor sommige Hollandse gewoonten geen mogelijkheid meer was, wilde ik niet accepteren en ik herinner me dat ik net na aankomst in april Manu vóór en Viggo achterop de fiets heb gezet om brood te gaan halen bij de bakker. Zeven kilometer enkele reis, weliswaar heuvel op, heuvel af, maar dat moest toch te doen zijn. "K..k...kk...Koud", zei Manu met blauwe lippen. "Ik wil terug!", jammerde Viggo. Ik parkeerde mijn fiets in de schuur en deze is er nadien niet vaak meer uit geweest. Wel hebben we eindeloos veel gewandeld, en ik herinner me een Franse buurvrouw uit een naburig dorpje die midden op de weg haar auto stilzette om een praatje te maken met dit jonge buitenlandse gezin aan de wandel. Ze keek ons aan alsof we uit de hemel waren gevallen toen we vertelden dat we permanent onze intrek hadden genomen in het witte huis aan het einde van het doodlopende weggetje.
Dat je sterk op elkaar bent aangewezen, had ik ook gelezen in de emigratielectuur die ik tijdens de voorbereidingen tot me genomen had. Het bleek een beproeving en ik begrijp inmiddels heel goed dat relaties vaak niet bestand blijken tegen een emigratie. Verschillen tussen mannen en vrouwen, in karakters, worden sterk uitvergroot als je samen zo'n avontuur aan gaat. Mannen zijn over het algemeen doelgericht, waar vrouwen wikken en wegen en allerlei aspecten zoals de gevoelens van de omgeving mee laten wegen. Zelf heb ik baat bij houvast, structuur, een planmatige aanpak, waar Rob 's ochtends kijkt hoe het weer is, hoe zijn pet staat en afhankelijk van deze factoren aan iets begint en zich daar vervolgens helemaal in kan verliezen. Tijd is een irrelevant gegeven en een horloge draagt hij allang niet meer. Oké, een beetje gechargeerd misschien, en natuurlijk niet als hij bij klanten aan het werk is. Mannen, ook Rob, zijn vaak in hun element als ze in vrijheid kunnen wonen en werken, en hebben verder behalve hun gezin niet veel nodig, terwijl vrouwen, ook ik, zoeken naar verbinding met de omgeving en de mensen die er wonen. Irritaties en verwijdering liggen in zo'n situatie op de loer, en het is heel belangrijk elkaar voldoende ruimte te geven, de verschillen te accepteren en oog te houden voor elkaars goede eigenschappen. Maar makkelijk is het allerminst.
En dan al die plannen en ideeën....langzaam dringt het besef tot je door dat de dagen zich zo makkelijk vullen, dat je wel drie mensenlevens nodig hebt om alles te realiseren. En dan kan het grote huis met enorme lap grond, hoe mooi het hier ook is, ook een last worden. 
Het gaat stapje voor stapje maar met het opgroeien van de kinderen wordt het leven makkelijker en we genieten nu meer dan ooit van de jongens, inmiddels 9 en 6 jaar, die met hun typische Franse gebaren, het zangerige gekibbel en het poëtische taalgebruik halve Fransmannetjes geworden zijn. Waar Nederlandse kinderen zeggen 'Jantje is op Marietje' zeggen onze kinderen 'Viggo et Anaïs égal coeur'. Nederlandse en Franse woorden worden continu afgewisseld, en door onze regelmatige tripjes naar Nederland hebben ze het beste van twee werelden. Ze gaan met plezier naar school en doen het daar hartstikke goed. Laatst waren er allerlei protestacties en demonstraties tegen bezuinigingen in het onderwijs, en meer concreet zou één klas van de basisschool in Auzances wegbezuinigd worden. De kinderen konden wel naar school, maar er zou twee dagen geen onderwijs gegeven worden. Eenmaal thuis zongen ze het protestlied dat ze op school hadden geleerd, en 's ochtends was Viggo als eerste uit bed. "Ik heb zo'n zin om te demonstreren!", riep hij enthousiast en maakte een vreugdesprongetje.
Viggo doet tegenwoordig aan wielrennen en veldrijden en toen er vorige week bij de training vrijwilligers werden gevraagd om mee te fietsen, heb ik mijn toerfiets afgestoft en moest ik flink mijn best doen om 'les petits' bij te kunnen houden. Maar wat een genot, fietsen in dit weidse, heuvelachtige landschap met een strakblauwe hemel en een heerlijk voorjaarszonnetje op onze fietshelmen. 
We hebben onze werkzaamheden inmiddels goed op de rit, en klanten komen tegenwoordig via via naar ons toe. Een paar weken geleden leidde ik een Schots echtpaar rond in een woning, en gezien hun enthousiaste reacties bood ik een tweede bezichtiging aan met Rob om eventuele verbouwplannen te bespreken. Aan het einde van de dag lag er een geaccepteerd bod op tafel, en werd Rob gevraagd om te zijner tijd de verbouwing op zich te nemen. Zulke dagen geven het gevoel op de goede weg te zijn. Maar er is natuurlijk altijd ruimte voor verbetering, en met zoveel steen en land zijn er zoveel mogelijkheden. Willen we nog dieren houden? Misschien toch een klein gastenverblijf bouwen? Dieren houden lijkt ons heel leuk, maar we trekken er ook graag en regelmatig op uit, en dan is het weer niet zo praktisch. Iedere dag raken we meer gehecht aan onze vrijheid. En aan het relatief eenvoudige bestaan, zonder overbodige luxe. We werken om te leven, en niet andersom. Langzaam maar zeker tekenen de contouren van ons nieuwe leven zich duidelijker af, waarbij maximale vrijheid het uitgangspunt lijkt te zijn voor alle beslissingen die we nemen. 
Terugkijkend en rekenend kwamen zowel Rob als ik tot de conclusie dat we, behalve in onze jeugdjaren, nooit langer dan vijf jaar op één stek hebben gewoond. We houden allebei van verandering op z'n tijd en van nieuwe avonturen. Met ons verblijf in Frankrijk breken we dus de statistieken, en ook als emigrant houden we het langer dan gemiddeld vol in onze door gras en groen omgeven nieuwe realiteit. Uit cijfers blijkt namelijk dat de helft van de Nederlandse emigranten binnen drie jaar terugkeert naar Nederland. Van de overgebleven emigranten keert nog eens de helft binnen zeven jaar terug. Belangrijkste redenen zijn overigens niet gebrek aan succes of financiële problemen - Nederlanders zijn doorgaans goede ondernemers - maar eenzaamheid, heimwee en relatieproblemen. 
Blijven we hier of zoeken we nog één keer een nieuw avontuur? Nemen we genoegen met de Creuse, la France profonde, met al haar natuurpracht maar waar het leven vooral in de winter ook stil en eenzaam kan zijn en voorzieningen ver weg. Of schuiven we nog wat verder op naar het zuiden, iets meer naar de 'bewoonde wereld'. 
'Life is what happens to you while you're busy making other plans'. Hier moet ik geregeld aan denken als we onze fantasie weer eens de vrije loop laten en bedenken wat we allemaal nog zouden willen. Want het gras lijkt altijd groener bij de buurman, en iedere keuze heeft positieve en negatieve consequenties. Soms moet je het leven accepteren zoals het is en er het beste van maken. Ik zal nooit de uitspraak vergeten van een sympathieke Nederlander die een tijdje hier in de buurt woonde. Hij kwam uut't oost'n van Nederland en heeft de droge humor die mensen uit die streek kenmerkt. Op een avond was hij bij ons en kletsten we over onze ervaringen en het leven in de Creuse. "Liberté, égalité, accepté", sprak hij met onvervalst accent toen hij bij de deur stond om weg te gaan en wenste ons nog een prettige avond.

2 februari.....Chandeleur, of te wel het traditionele Franse pannenkoeken feest.

Schooltraktatie....Viggo wordt 9 jaar.

Uitnodigingen voor het verjaardagsfeestje in de maak, een bezoekje aan de Cinéma in Evaux les Bains.

Viggo 9 jaar....bonne anniversaire! 

Hipsters gespot in de Creuse....?

Vacances d'hiver....spelletjes time!

La Trophée thermal à Evaux les Bains.

De storm in de regio zorgt voor veel schade en we hebben gedurende 2,5 dag geen stroom. 

Wij hebben kleine schade aan het dak van de schuur, gelukkig met de hoogwerker snel gerepareerd.

Hevige protesten in Frankrijk tegen de bezuinigingen op het onderwijs. Op de basisschool in Auzances zou één klas verdwijnen, maar volgens de laatste berichten kunnen zowel de klas als de juf behouden blijven. 

Nu het mooie weer is aangebroken gaan we verder met het herstel van het broodbakhuisje. Inmiddels is de ronde oven aan de achterkant aan de beurt.

Metselaar in opleiding.

Waar kan ik heen...

Vlak voor de kerstdagen vertrekken we, als altijd, naar Nederland. Ons verblijf in Nederland is altijd hectisch, omdat er zoveel moet - wat we natuurlijk onszelf opleggen - en daar willen we van af. We nemen ons voor meer dingen in Frankrijk te regelen en te kopen zodat we in Nederland ontlast zijn en kunnen genieten van familie- en vriendenbezoek of van gewoon niks doen. Het lukt deels maar het blijft lastig. Op het gebied van spullen is er in Nederland zo veel meer keuze dan in Frankrijk en vaak is het goedkoper. Het aanbod is groter, de winkels dichterbij, de service meestal beter en het digitale aanbod veel overzichtelijker en beter vindbaar. Nu heeft Viggo een cyclocross fiets nodig, waarmee hij met de fietsclub zowel op de weg kan als in de bossen. Tweedehands is er in onze regio niks te vinden, dus zetten we onze zoektocht in Nederland voort, om uiteindelijk in België (mijn ouders wonen niet ver van de Belgische grens) te slagen. De fiets is te mooi (en te duur) om ook als huis-, tuin- en keukenfiets te fungeren en aangezien Viggo's mountainbike naar Manu gaat, speuren we opnieuw het internet af op zoek naar een gebruikte mountainbike. Deze vinden we - via Marktplaats - in Limburg. Rob koopt geregeld gereedschap en andere spullen op internet en vlak voordat we naar Nederland vertrekken, is het bij mijn ouderlijk huis een komen en gaan van pakketbezorgers. Ik trakteer mezelf geregeld op een bezoekje aan de schoonheidsspecialiste, bij voorkeur in Nederland vanwege de betere prijs-kwaliteit verhouding. Maar hoe fijn zou het zijn als ik dit in Frankrijk kan doen. Ik slaag er in een betaalbare schoonheidsspecialiste te vinden in Aubusson, op 25 minuten rijden. Haar praktijk bevindt zich in het centrum van het stadje, achter in de winkel die ze ook runt met allerlei cadeau- en beauty artikelen. Het is vlak voor kerst en het is druk in de winkel, waar wel een hulp is maar blijkbaar kan die het niet alleen af, want de schoonheidsspecialiste loopt druk heen en weer tussen de behandeltafel en haar winkel. Ondanks dat het oliekacheltje staat te pruttelen is het niet erg behaaglijk, en als ze aan het einde van de behandeling de gezichtsmassage begint met werkelijk ijskoude handen en ik met blauwe lippen van de kou en totaal niet ontspannen bijna vijftig euro aftik, besluit ik dat dit een eenmalige ervaring is. Volgende keer toch maar weer in Nederland. 
Kerst is als altijd warm en gezellig en wordt gevierd volgens een vast patroon met een bezoek aan de kerk met een uitvoering van het gelegenheidskoor waar ik in een ver verleden lid van was en waar mijn ouders nog altijd in zingen. De rest van de familie komt daar ook naartoe en daarna verzamelen we voor een kerstbrunch met Brabantse worstenbroodjes en kerstbrood, een lange wandeling door de bossen, aansluitend borrelen en cadeautjes uitpakken en een lekker diner. Tweede kerstdag is er voor de familie van Rob, en we bezoeken om de beurt zijn (gescheiden) ouders in de verschillende verzorgingshuizen. Met Rob's vader - 87 jaar - gaat het al een tijdje minder goed, en we houden er rekening mee dat we dit jaar opnieuw naar Nederland zullen gaan om afscheid van hem te nemen. Dit komt veel sneller dan verwacht en terwijl het einde van het jaar nadert, en wij ons naar de Albert Heijn reppen voor rookworsten en pindakaas en ons opmaken voor de rit terug naar Frankrijk, krijgen we een telefoontje dat Marius is overleden. Het zet de wereld even op z'n kop en hakt er flink in. Rob gaat met zijn broers aan de slag met de organisatie van de uitvaart en ik probeer de kinderen zo goed mogelijk in het proces te begeleiden. Zij hebben dit nog niet eerder meegemaakt, en hun vragen rond de dood zijn soms confronterend en lastig te beantwoorden, maar ook eerlijk en puur, en ze toveren geregeld een lach op de gezichten. Er is een kerkdienst met aansluitend een bijeenkomst in het crematorium. Dit alles in de Utrechtse wijk Overvecht, waar Marius een groot deel van zijn leven heeft gewoond. Rob en zijn broers hebben vele ooms en tantes, neven en nichten, vrienden en bekenden, soms lange tijd niet meer gezien of gesproken en er wordt veel gepraat en gelachen. Naar goed Utrechts gebruik duikt een aantal familieleden de kroeg in om verder na te praten en herinneringen op te halen.
Met deze indrukwekkende gebeurtenis nog vers in het hoofd, en met alle vermoeienissen in ons lijf, rijden we de volgende dag terug naar de Creuse. Onder een van de viaducten in Parijs zien we een klein en vervallen tentje, met wat spullen links en rechts eromheen. Aan een spijker in het beton hangt een jas. Een trieste aanblik. 
Halverwege de rit staan we bijna een uur vast vanwege een ongeluk verderop, en krijgen we een berichtje van onze Franse buren die waarschuwen voor sneeuw en ijzel. 'Soyez prudent!' Inderdaad is de Creuse met sneeuw bedekt en voorzichtig rijden we de laatste kilometers in het pikkedonker over de gladde, kronkelige wegen naar huis. De buren hebben 's ochtends het hout in de kachel aangestookt, en het is in de keuken lekker behaaglijk. Er staat soep, een quiche en een taart op de tafel. En alsof dat nog niet genoeg is, ligt er als ieder jaar ook een cadeau voor Viggo en Manu.
De kinderen zijn alles bij elkaar drie weken niet naar school geweest, en als de wekker maandagmorgen om 7 uur af gaat vriest het buiten nog 10 graden en moeten mutsen, sjaals en sneeuwlaarzen weer voor de dag gehaald worden. Gelukkig hebben ze zin om weer naar school te gaan en hun vriendjes te zien. Het is voor ons allemaal fijn om het dagelijkse leven weer op te pakken. Veel tijd om bij de gebeurtenissen stil te staan, is er helaas niet. Het huis is door de vorst van de afgelopen weken door en door koud en warmt maar moeizaam op en ik duw geregeld volle kruiwagens met hout door de sneeuw om twee kachels, liefst ook een deel van de nacht, brandend te houden. Op zaterdagochtend rijden we naar het zwembad van Aubusson voor de zwemles die Manu klaar moet stomen voor de zomer. Daarnaast is er het fietsen van Viggo op woensdagmiddag en af en toe een kinderfeestje of speelafspraak en ook onze sociale agenda loopt al snel vol. Ik ben in contact gekomen met Claire, een pianolerares die in dienst van het conservatorium in Gueret lesgeeft in verschillende plaatsen in onze regio. Als ik hoor dat er in Auzances in de avond nog één plek is voor pianoles bedenk ik me geen seconde en geef ik me meteen op. Na ruim 25 jaar heb ik weer pianoles en ik vind het heerlijk. 
Rob gaat weer aan het werk, onder andere op een groot project waarbij een schuur wordt verbouwd tot woning en waar hij de elektra installatie aanlegt. Zijn werkagenda is de komende tijd vol. Na een relatief rustige periode in de makelaardij is de beer weer los, en lijken de Engelsen het vertrouwen terug te hebben nu er meer duidelijkheid is over de uitwerking van de Brexit en de rechten van Britse staatsburgers in de EU gewaarborgd lijken te worden. Verschillende collega's vertrekken voor enkele dagen naar Londen om Leggett te vertegenwoordigen op de 'France show', een grote huizenbeurs, en komen enthousiast en gemotiveerd terug. Het is 'extremely busy' geweest, en potentiële klanten lijken serieuzer dan ooit. "Geluiden als 'we willen over vijf jaar een huis kopen en waren benieuwd naar de markt', hoor je bijna niet meer", vertelt de coördinator van onze regio. Integendeel, zegt hij. "A lot who want to get into France before Brexit bites." 
Nog veel overweldigender is de toename van Franse klanten die zich tot Leggett wenden voor de aan- of verkoop van een huis. Big boss Trevor Leggett is rond de Brexit geregeld op de Franse journaals te zien geweest, en sindsdien weten vele Fransen de Leggett website en kantoren te vinden. Franse klanten stellen andere eisen, zoeken op een andere manier en willen op een andere manier benaderd worden dan bijvoorbeeld Engelse of Nederlandse klanten. Ze zijn bijvoorbeeld meer geïnteresseerd in de diagnostische rapportages die weergeven of er bijvoorbeeld asbest in een huis verwerkt is, en of de elektrische installatie gebreken vertoont. Hoofdkantoor verzoekt ons vriendelijk doch dringend nog eens kritisch naar onze Franse teksten te kijken. De marketeers van Leggett nemen de marketingstrategie nog eens kritisch onder de loep, en de Franstalige website wordt dusdanig ingericht dat deze matcht met de behoefte van de Franse klanten.
Mijn inbox ontploft zo'n beetje, de agenda is de komende tijd gevuld met bezichtigingen, en de eerste verkoop van het jaar is al een feit. Ik kan alle aanvragen nauwelijks bolwerken maar het geeft ook weer veel energie en voldoening, en ik vind het fascinerend om te zien hoe de huizenmarkt een graadmeter is voor het vertrouwen van consumenten. 
Persoonlijk zou ik verwachten dat het anders zou zijn nu de wereld zo op z'n kop staat met de knotsgekke Trump aan de macht en anti-Europeanen Wilders en Le Pen die aan populariteit winnen. 'Niet meer welkom in Frankrijk', kopt een Nederlandse woonachtig in Frankrijk op een website 'voor en door alle Nederlandstaligen in Frankrijk'. Ze doelt op de presidentsverkiezingen die binnenkort in Frankrijk worden gehouden, stelt vast dat ze niet meer in Frankrijk wil wonen met Marine Le Pen aan de macht en vraagt de lezers hoe zij hierover denken. Zoals vaak op deze portal gaat de discussie vele kanten op, maar er zijn ook serieuze en bezorgde reacties. "Ik weet wel dat mijn mooie leven in Frankrijk ten einde loopt als Frankrijk onder haar regime de EU verlaat", reageert iemand, en hij hoopt voor heel Europa dat 'de volksmenners die volgens beproefd recept één bevolkingsgroep tot zondebok benoemen aan het kortste eind trekken en we in staat blijven onderscheid te maken tussen goed en kwaad'. Een ander schrijft: "Linksom of rechtsom, er komt een verandering in het 'vreemdelingen- en uitkeringsklimaat'. Niet alleen in Frankrijk, maar overal. Dus verhuizen hoef je niet." 
Door deze discussie moet ik denken aan het liedje 'België', van 'Het Goede Doel', uit 1983. 'Waar kan ik heen?'

Is er leven op Pluto 

Kun je dansen op de maan 

Is er een plaats tussen de sterren waar ik heen kan gaan

Is er leven op Pluto

Kun je dansen op de maan 

Is er een plaats tussen de sterren waar ik heen kan gaan

Snoeien en kappen om het broodbakhuisje vrij te maken zodat we het terrein straks af kunnen zetten voor de kippen.

Wat ook weer leuke nieuwe doorkijkjes oplevert.

Viggo heeft er weer een diploma bij, na een ochtend met school in het laboratorium waar ze onderzoek hebben gedaan naar bacteriën.

Koekjes in kerststemming, van de buurvrouw.

Daar issie weer! Le Père Noël in ons dorp! Cadeautjes, hapje drankje, en gezellig bijkletsen met onze dorpsgenoten.

En de volgende dag nog meer Père Noël, in het naburige dorpje Chard

Prachtig weer in december, van winter is nog niets te merken.

Aux Pays- Bas.

Heel ontspannend, sprookjes luisteren op de langspeelplaat bij opa en oma. (Wat is dat mama, een langspeelplaat?)

En luisteren naar good old Kinderen voor kinderen.

Ganzenborden met oma.

Met vrienden uitwaaien aan zee in Zandvoort op de laatste dag van het jaar.

Terug in de Creuse.